پروتز(prosthesis) یک عضو و اندام مصنوعی برای بدن است و جایگزین قسمتی میشود که از بین رفته یا دیگر کار نمیکند. اگر عضوی از بدن را بهدلیل آسیب، بیماری یا مشکلات مادرزادی بدو تولد از دست دادهاید، این ابزار میتوانند به شما کمک کنند تا به زندگی عادی برگردید. اندام مصنوعی میتواند یک عضو خارجی باشد که در طول روز از آن استفاده کرده و شب آن را از بدن خود جدا میکنید؛ مانند یک اندام مصنوعی (دست، پا و …). همچنین، این ابزار میتواند یک ایمپلنت داخلی یا دستگاهی باشد که به کمک جراحی به بدن شما پیوند خورده است. برای آشنایی بیشتر با انواع پروتزها با ما همراه باشید.
پروتز چیست؟
پروتزها ابزارها و دستگاههای مصنوعی هستند که جایگزین اندام یا اعضای از دسترفته یا ناکارآمد بدن انسان میشوند. این وسایل به افراد کمک میکنند تا تواناییها و عملکردهای فیزیکی خود را بازسازی کنند و به استقلال و کیفیت زندگی بهتری دست یابند. این ابزار انواع مختلفی از جمله اندام های مصنوعی اندامهای فوقانی و تحتانی مانند دست و پا و پروتزهای زیبایی و دندانی دارند. این ابزار شامل بخشهای خارجی بدن مانند اندامها و همچنین بخشها و دستگاههای داخلی مانند دریچه مکانیکی قلب یا تعویض مفصل میشوند.
اهمیت این ابزار در زندگی انسان به این است که نهتنها عملکرد فیزیکی را بازمیگردانند، بلکه از نظر روانی و اجتماعی نیز به بهبود زندگی افراد کمک میکنند؛ زیرا اعتمادبهنفس و تعاملات اجتماعی را تقویت میکنند. با پیشرفت فناوری، پروتزها نیز هوشمندتر و کارآمدتر شدهاند و به افراد کمک میکنند به زندگی عادی خود بازگردند و با محدودیتهای جسمانی مقابله کنند.
استفاده از پروتز به چه معناست؟
از این ابزار برای بازگرداندن عملکردهای ازدسترفته بدن به کار میروند و به فرد این امکان را میدهند که فعالیتهای روزمره خود را با سهولت بیشتری انجام دهد. برای مثال، یک فردی که پای خود را از دست داده است، با استفاده از یک پروتز پای مصنوعی میتواند دوباره راه برود. این وسایل بهمنظور بهبود کیفیت زندگی افراد طراحی شدهاند و میتوانند در مواردی مانند حرکت، گرفتن اشیاء یا حتی انجام فعالیتهای پیچیدهتر بهکار بیایند.
چه کسی میتواند از پروتز استفاده کند؟
پیشرفتهای علمیو تکنولوژیکی در ساخت این ابزار باعث شدهاند این وسایل نهتنها سبکتر و راحتتر شوند، بلکه قابلیتهای بیشتری از جمله حرکتهای طبیعی و حتی حس لامسه مصنوعی را نیز فراهم کنند. در برخی موارد، این ابزار های هوشمند با استفاده از سیگنالهای عصبی بدن کنترل میشوند و به کاربران امکان میدهند حرکات پیچیده را بهطور دقیق انجام دهند.
این تحولات نویدبخش آیندهای روشن برای افراد با نقص عضو است که میتوانند زندگی پویاتر و فعالتری داشته باشند. گاهی اوقات، یک قسمت داخلی بدن بهخوبی کار نمیکند و یک پروتز میتواند جایگزین آن و بهتر از پیوند شود. برخی از دلایلی که ممکن است به این ابزار نیاز داشته باشید عبارتاند از:
- آسیب تروماتیکی که به جراحی ترمیمی نیاز دارد.
- سرطان (یا خطر سرطان) که به برداشتن بخشی از بدن نیاز دارد.
- ازدستدادن اندام (قطع عضو) بهدلیل آسیب یا بیماری.
- نقایص مادرزادی (بدو تولد).
- ساییدگی طولانیمدت در قسمتی از بدن مانند آرتریت یا آب مروارید.
- بیماری مزمن در قسمتی از بدن مانند بیماری دریچه قلب یا بیماری التهابی روده (IBD).
انواع پروتز کداماند؟
با توجه به کاربردهای گسترده این ابزار، مهم است که با تفاوت بین انواع مختلف و کاربردهای خاص پروتز و اندام مصنوعی آشنا شویم. انواع پروتز به چهار نوع اصلی تقسیم شده است: ترانس رادیال، ترانس فمورال، ترانس تیبیال و ترانس استخوانی:
فرا شعاعی
اندام مصنوعی ترانس رادیال یک بازوی مصنوعی است که زیر آرنج متصل میشود و دو نوع فعال و غیرفعال دارد. یک دستگاه غیرفعال از این نوع برای اهداف زیبایی استفاده میشود. نقطه مقابل آن یک پروتز فعال است که با کابل و با استفاده از یک مهار کار میکند که به شانه آسیبدیده و بازوی دیگر متصل میشود و به کاربر امکان میدهد حرکت را بهصورت دستی کنترل کند. ایمپلنت میوالکتریک حرکت ماهیچهای در بازو را از طریق حسگرهای تخصصی تشخیص داده و پروتز را حرکت (مانند باز و بستهکردن دست) میدهد.
فرا استخوانی
اندام مصنوعی ترانس هومرال یک بازوی مصنوعی است که بالای آرنج و زیر شانه به بدن متصل میشود. اندام ترانس شعاعی بهدلیل ازدستدادن آرنج پیچیدهتر از اندام مصنوعی ترانس رادیال است. دستگاههای اندام مصنوعی ترانس هومرال نیز میتوانند فعال و غیرفعال باشند. اکثر این ابزارهای مدرن فعال ترانس هومرال از حسگرهای میوالکتریک یا ترکیبی از حسگرها و کابلها برای حرکتدادن اندام مصنوعی استفاده میکنند.
ترانزیتبیال
ترانس تیبیال یک پای مصنوعی زیر زانو بوده و وظیفه اصلی آن توزیع وزن متناسب و ایجاد راحتی است.
ترانس فمورال
اندام های مصنوعی ترانس فمورال به جای یک پای ازدسترفته از بالای زانو جایگزین میشوند. مفصل زانو مصنوعی در این نوع پروتز توسط حرکت لگن کنترل میشود. ترانس فمورال معمولاً امکان حرکت و عملکرد طبیعی را پس از یک فرآیند طولانی توانبخشی فراهم میکند.
این ابزار بر اساس نیازهای فرد و نوع عضو ازدسترفته نیز طراحی و تقسیمبندی میشوند. در ادامه به برخی از انواع مختلف پروتزها اشاره میکنیم:
- اندام تحتانی: این نوع اندام مصنوعی برای جایگزینی اعضای پایینی بدن، مانند پاها، استفاده میشوند. پروتزهای پای مصنوعی از فناوریهای پیشرفتهای بهره میبرند و به فرد کمک میکنند تا توانایی راهرفتن، دویدن و حتی ورزشکردن را بازیابی کند.
- اندام فوقانی: این اندام های مصنوعی برای جایگزینی دستها و بازوها طراحی شدهاند. اندام های مصنوعی دست میتوانند بهصورت مکانیکی یا هوشمند باشند که نوع هوشمند آن با سیگنالهای عصبی کار میکند و امکان حرکت طبیعی انگشتان و مچ را فراهم میآورد.
- زیبایی: این نوعاندام های مصنوعی بیشتر بهمنظور بهبود ظاهر و افزایش اعتمادبهنفس فرد ساخته میشوند. اندام های مصنوعی صورت مانند بینی، گوش یا چشم مصنوعی در این دسته قرار میگیرند و به افراد کمک میکنند تا ظاهر طبیعیتری داشته باشند.
- دندانی: پروتزهای دندانی برای جایگزینی دندانهای ازدسترفته استفاده میشوند. این پروتزها میتوانند ثابت (مانند ایمپلنتهای دندانی) یا متحرک (مانند دندانهای مصنوعی) باشند و به بهبود عملکرد جویدن و گفتار کمک میکنند.
- پروتزهای خاص: برخی اندام های مصنوعی برای جایگزینی اعضای خاصی از بدن ساخته میشوند، مانند پروتزهای سینه برای زنانی که پس از عمل جراحی ماستکتومی، سینههای خود را از دست دادهاند.
- عملکردی (عملکرد خاص): این پروتزها برای اهداف خاصی مانند ورزشکاران یا موسیقیدانان طراحی شدهاند و به فرد اجازه میدهند تا با دقت و کارایی بیشتری فعالیتهای خاص را انجام دهد.
مزایای استفاده از پروتزها
برخی از اندام های مصنوعی عمدتاً برای زیبایی هستند و به شما کمک میکنند تا بیشتر شبیه اطرافیان خود شوید. پروتزهای دیگر دارای عملکردهای مکانیکی هستند که میتوانند جایگزین عملکرد قسمت ازدسترفته یا معیوب شما شوند.
پروتز میتواند به شما کمک کند:
- صحبت کنید
- از یک مفصل برای خمشدن و حرکتکردن استفاده کنید
- بجوید
- پیادهروی کنید، بدوید یا حرکات ورزشی را اجرا کنید
- ببینید
- اشیاء را بگیرید، نگهدارید یا جابهجا کنید.
- بیشتر شبیه اطرافیان خود باشید و اعتمادبهنفس بیشتری داشته باشید.
- از لوازم خانگی، کامپیوتر یا خودرو استفاده کنید.
خطرات یا معایب احتمالی پروتز چیست؟
انطباق با این ابزار موضوع کوچکی نیست و زمان، هزینه و تلاش زیادی میطلبد. از آنجایی که بیشتر پروتزها طول عمر محدودی دارند، ممکن است مجبور شوید بیش از یکبار این فرآیند را طی کنید.
خطرات یا معایب احتمالی استفاده از این ابزار شامل موارد زیر است:
- خطرات کلی جراحی و بهبودی برای پروتزهای داخلی
- دوره توانبخشی طولانیمدت شامل فیزیوتراپی و کاردرمانی
- نگهداری مادامالعمر
- طول عمر محدود و نیاز به تعویض
- عوارضی مانند شلشدن یا خارجشدن از جای خود، زخمهای پوستی و مشکلات راحتی.
نیاز به مصرف برخی داروها در صورت استفاده از پروتزهای داخلی خاص.
سخن پایانی
پروتزها بهعنوان یکی از مهمترین دستاوردهای علم و فناوری، نقش بیبدیلی در بهبود کیفیت زندگی افرادی ایفا میکنند که دچار نقص عضو شدهاند. این وسایل نهتنها عملکرد فیزیکی افراد را بازمیگردانند، بلکه به بهبود وضعیت روانی و اجتماعی افراد نیز کمک میکنند. انواع مختلف پروتزها هر کدام برای نیازهای خاصی طراحی شدهاند و با پیشرفت روزافزون تکنولوژی، کارایی و انعطافپذیری بیشتری پیدا میکنند. این ابزار نشاندهنده قدرت همزیستی علم و انسان هستند که توانستهاند محدودیتهای جسمانی را کاهش داده و به افراد کمک کنند تا زندگی نرمالتری داشته باشند.
منبع:
https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/prosthesis
https://www.touchstonerehabilitation.com/blog/what-are-the-four-types-of-prosthetics
https://primecareprosthetics.com/blog/what-are-the-different-types-of-prosthetics
