تروکار (Trocar) چیست و چه کاربردی دارد؟

• جراحی پروتز سینه

تروکار یکی از ابزارهای حیاتی در جراحی های مدرن است که به جراحان امکان دسترسی به حفرات داخلی بدن را با کمترین تهاجم می دهد. این ابزار با سر تیز خود، مسیری برای ورود ابزارهای جراحی و دوربین ها ایجاد می کند و به ویژه در جراحی های لاپاراسکوپی، که نیاز به برش های کوچک دارند، بسیار پرکاربرد است. در این مقاله، به بررسی تاریخچه، اجزا، انواع، کاربردها و نحوه عملکرد تروکار می پردازیم.

تاریخچه تروکار

استفاده از Trocar به قرن هجدهم بازمی گردد. در سال 1748، جراح فرانسوی پرسیوال پات از Trocar برای دسترسی به حفره شکمی در کالبدشکافی ها استفاده کرد. واژه “Trocar” از کلمه فرانسوی “trois-quarts” به معنای “سه چهارم” یا “سه ضلعی” گرفته شده که به شکل مثلثی سر آن اشاره دارد.

در قرن نوزدهم، تروکارها پیشرفته تر شدند و اختراعاتی مانند لوله ساتی توسط رجینالد ساتی معرفی شد. در آن زمان، تروکارها برای تخلیه مایعات (مانند ادم) یا گازهای ایجادکننده نفخ استفاده می شدند. استفاده مدرن Trocarدر جراحی های لاپاراسکوپی از سال 1987 با اولین جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا توسط فیلیپ موره آغاز شد.

اجزای تروکار

Trocar از دو بخش اصلی تشکیل شده است:

• کانولا: لوله ای توخالی که پس از نفوذ به بدن باقی می ماند و مسیر ورود ابزارهای جراحی را فراهم می کند.
• ماندرن (Obturator): میله ای با سر تیز که برای سوراخ کردن دیواره بدن استفاده شده و سپس خارج می شود.

برخی تروکارها دارای دریچه یک طرفه هستند که از خروج گاز (مانند CO2 در لاپاراسکوپی) جلوگیری می کند. همچنین، Trocarهای پیشرفته ممکن است شامل پوشش حفاظتی باشند که پس از نفوذ، سر تیز را می پوشاند و خطر آسیب به اعضای داخلی را کاهش می دهد.

انواع سرهای ماندرن

سرهای ماندرن در اشکال مختلف طراحی می شوند:

• هرمی: رایج در لاپاراسکوپی، با سر شش وجهی برای نفوذ آسان.
• مخروطی: آسیب کمتری به بافت وارد می کند.
• تیز: نیاز به نیروی کمتری دارد اما خطرناک تر است.
• کند: بیشتر در توراکوسکوپی (جراحی قفسه سینه) استفاده می شود.

انواع و اندازه های تروکار

• یک بار مصرف: پس از استفاده دور انداخته می شوند و خطر عفونت را کاهش می دهند.
• قابل استفاده مجدد: قابل استریل شدن و مقرون به صرفه تر برای استفاده طولانی مدت.

از نظر اندازه، این ابزار در طول های 5 تا 20 سانتی متر و قطرهای 2 تا 30 میلی متر موجودند. در لاپاراسکوپی، تروکارهای 10 سانتی متری با قطر 5 یا 10 میلی متر رایج هستند. برخی ویژگی های اضافی شامل دریچه یک طرفه، پوشش حفاظتی و اتصال لوله CO2 برای تزریق گاز است.

کاربردهای تروکار

Trocar ها در زمینه های مختلف پزشکی کاربرد دارند:

• جراحی لاپاراسکوپی: برای ایجاد پورت های ورود دوربین و ابزارهای جراحی به حفره شکم.
• تخلیه مایعات و گازها: برای خارج کردن مایعات اضافی (مانند هیدروتوراکس) یا گازها از حفرات بدن.
• سایر جراحی ها: در جراحی های قلب و عروق، ارتوپدی، چشم پزشکی و حتی سرم درمانی برای قرار دادن کانولا.

در لاپاراسکوپی، Trocarها امکان انجام عمل هایی مانند برداشتن کیسه صفرا، آپاندیس یا جراحی های زنان را با برش های کوچک فراهم می کنند، که به کاهش درد و زمان بهبودی منجر می شود.

نحوه عملکرد Trocar در جراحی

در جراحی لاپاراسکوپی، مراحل استفاده از Trocar به این صورت است:

1. برشی کوچک (معمولاً نزدیک ناف) ایجاد می شود.
2. Trocar با ماندرن تیز وارد شده و پس از نفوذ، ماندرن خارج می شود.
3. گاز CO2 از طریق کانولا وارد حفره شکم می شود تا فضایی برای جراحی ایجاد کند.
4. تروکارهای دیگر برای دسترسی بیشتر وارد می شوند.
5. دوربین و ابزارهای جراحی از طریق کانولا وارد و خارج می شوند.

دریچه یک طرفه Trocar از نشت گاز جلوگیری می کند، و در برخی مدل ها، اتصال لوله CO2 در بالای Trocar برای تزریق گاز تعبیه شده است.

تروکارهای خودکار

تروکارهای خودکار نوعی طراحی پیشرفته هستند که به عنوان اولین پورت در لاپاراسکوپی استفاده می شوند. این Trocarها قبل از ورود، سر تیز را فعال کرده و پس از نفوذ، به صورت خودکار کند می شوند تا ایمنی بیشتری داشته باشند.

مزایا و چالش ها

تروکارها مزایای بسیاری دارند، از جمله:

• کاهش اندازه برش ها و در نتیجه کاهش درد و جای زخم.
• کوتاه شدن زمان بهبودی بیماران.
• کاهش خطر عفونت به دلیل استفاده از تروکارهای یک بار مصرف.

با این حال، چالش هایی نیز وجود دارد:

• خطرات احتمالی: شامل آسیب به اعضای داخلی، عفونت یا نشت گاز.
• وابستگی به مهارت جراح: استفاده ایمن از Trocar نیازمند تجربه و دقت است.

سخن پایانی

تروکارها ابزارهای ضروری در جراحی های کم تهاجمی هستند که با ایجاد دسترسی ایمن به حفرات بدن، امکان انجام عمل های پیچیده را با حداقل آسیب فراهم می کنند. پیشرفت های فناوری، مانند تروکارهای خودکار و پوشش های حفاظتی، ایمنی و کارایی این ابزار را افزایش داده است. تروکارها نه تنها در لاپاراسکوپی بلکه در زمینه های مختلف پزشکی نقش مهمی ایفا می کنند و به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک می کنند.